Prokuratura Generalna informuje o działaniach mających zwiększyć skuteczność ścigania przestępstw motywowanych uprzedzeniami, wskazując na narastające napięcia społeczne, brutalizację debaty publicznej i eskalację nienawiści w Internecie. W odpowiedzi na te zjawiska wyznaczono wyspecjalizowane jednostki oraz grupę prokuratorów, którzy mają prowadzić i nadzorować tego typu postępowania w całym kraju.
Zjawisko przestępstw z nienawiści – w tym wymierzonych w osoby innych narodowości – wiąże się z rosnącymi napięciami społecznymi. Jak wskazuje prok. Anna Adamiak z Prokuratury Generalnej: „Wzrost przestępstw motywowanych uprzedzeniami, w tym kierowanych wobec osób innych narodowości, stanowi wyraźny sygnał narastających napięć społecznych.” W tym samym kontekście zaznaczono, że „Równolegle obserwujemy brutalizację debaty publicznej oraz normalizację języka pogardy wobec różnych grup społecznych.”
Zwrócono uwagę na rolę Internetu jako przestrzeni, w której dochodzi do eskalacji nienawiści, dezinformacji i przemocy, a także na konsekwencje społeczne tych zjawisk. Wskazano również na problem niskiej skuteczności ścigania części spraw oraz rezygnacji wielu pokrzywdzonych ze zgłaszania przestępstw, co ma wzmacniać poczucie bezkarności sprawców i osłabia zaufanie do instytucji.
Prokuratura Generalna informuje, że odpowiedzią instytucji państwa na sytuację ma być zmiana organizacyjna dotycząca prowadzenia postępowań. Prok. Anna Adamiak wskazuje: „Reakcją na tę sytuację było wydanie przez Ministra Sprawiedliwości w dniu 4 lutego 2026 r. rozporządzenie określające właściwość wybranych jednostek organizacyjnych prokuratury w sprawach o przestępstwa motywowane uprzedzeniami, niezależnie od miejsca ich popełnienia.” W komunikacie podano także, że „W ślad za tym Prokurator Generalny wydał w dniu 11 lutego 2026 r. zarządzenie Nr 4/26 w sprawie wyznaczenia prokuratorów do prowadzenia i nadzorowania postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami”.
Zgodnie z informacją Prokuratury Generalnej, przyjęte rozwiązania mają skupić prowadzenie spraw w rękach wyznaczonej, wyspecjalizowanej grupy prokuratorów. „Przyjęte rozwiązania spowodują, że sprawy z tej kategorii nie będą już trafiały do prokuratorów z wszystkich prokuratur rejonowych, lecz do wyspecjalizowanej grupy około 100 wyznaczonych prokuratorów działających w 49 prokuraturach rejonowych — po jednej w każdym okręgu, z wyjątkiem okręgu warszawskiego, w którym wyznaczono cztery jednostki rejonowe – oraz do Prokuratury Okręgowej w Warszawie, wskazanej jako wyspecjalizowana jednostka właściwa do prowadzenia najbardziej pracochłonnych i skomplikowanych sprawy.”
Prokurator Generalny zapowiada również działania podnoszące kompetencje osób prowadzących i nadzorujących postępowania, w tym współpracę z Krajową Szkołą Sądownictwa i Prokuratury oraz udział specjalistów z obszarów powiązanych z tą kategorią przestępczości. Jednym z elementów ma być opracowanie materiałów metodycznych: „Trwają również prace nad przygotowaniem „Podręcznika metodologii prowadzenia postępowań o przestępstwa motywowane uprzedzeniami”, adresowanego do prokuratorów, sędziów i funkcjonariuszy Policji.” Wskazano też na bieżącą analizę zakończonych spraw i wykorzystywanie wniosków do podnoszenia efektywności postępowań.
Prokuratura podkreśla cel zmian organizacyjnych, czyli wzmocnienie profesjonalizacji organów ścigania i skuteczniejszą reakcję na przestępstwa motywowane uprzedzeniami, w tym czyny określane jako mowa nienawiści. Prok. Anna Adamiak zaznacza: „Wszystkie te działania stanowią istotny krok w kierunku profesjonalizacji organów ścigania oraz zwiększenia skuteczności reagowania na przestępstwa motywowane uprzedzeniami, w tym czyny określane jako tzw. mowa nienawiści.”
