Jedna z najbardziej znanych polskich strat wojennych wróciła do zbiorów publicznych. Obraz „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” Alfreda Wierusza-Kowalskiego został przekazany do Muzeum Narodowego w Warszawie. Dzieło, którego losy przez dziesięciolecia pozostawały nieznane, podczas okupacji znajdowało się m.in. w kasynie przeznaczonym dla niemieckich funkcjonariuszy SS i policji.
Uroczyste przekazanie obrazu odbyło się 28 września. W wydarzeniu uczestniczyły ministra kultury i dziedzictwa narodowego Marta Cienkowska oraz dyrektorka Muzeum Narodowego w Warszawie Agnieszka Lajus. Dzieło trafiło do muzeum dzięki współpracy resortu kultury z jego dotychczasową posiadaczką Ewą Tsonis, która ustaliła wojenną historię obrazu i zdecydowała się przekazać go do zbiorów publicznych.
„Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” przedstawia klęskę wyprawy Napoleona na Rosję w 1812 roku i odwrót jego armii w zimowych warunkach. Obraz wyróżnia się na tle twórczości Alfreda Wierusza-Kowalskiego, który kojarzony jest przede wszystkim ze scenami rodzajowymi, zimowymi pejzażami, zaprzęgami, podróżnymi oraz przedstawieniami wilków. Artysta należał do najważniejszych przedstawicieli polskiej szkoły monachijskiej drugiej połowy XIX wieku.
Przed II wojną światową płótno należało do Andrzeja Rotwanda – inżyniera, bankowca i właściciela jednej z największych prywatnych kolekcji polskiej sztuki pierwszej połowy XX wieku. Zbiór zapoczątkował jego ojciec Stanisław Rotwand. Znajdowały się w nim między innymi dzieła Jana Matejki, Wojciecha Gersona i Józefa Brandta.
Od czerwca 1939 roku obraz Wierusza-Kowalskiego był prezentowany w warszawskiej Zachęcie na wystawie „Pierwsze czterdziestolecie Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych 1861–1900”. Z kolekcji Rotwandów wypożyczono na nią 31 obrazów i rysunków. Wybuch wojny sprawił, że wystawa nie została formalnie zakończona. Na polecenie niemieckich władz prezentowane tam dzieła przewieziono do gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie, skąd okupanci przejmowali część obiektów i wykorzystywali je do wyposażania swoich siedzib.
Dokumenty wskazują, że 15 października 1940 roku „Zima – Odwrót Napoleona spod Moskwy” została przekazana do dekoracji kasyna Wyższego Dowódcy SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie, znajdującego się w Pałacu Blanka przy ulicy Senatorskiej. Razem z obrazem trafiły tam „Włoszka” Anny Bilińskiej-Bohdanowiczowej oraz „Matka z dziećmi [Scena w lesie]” Kazimierza Alchimowicza. Te dwa dzieła nadal figurują w bazie strat wojennych i są poszukiwane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Dalsze wojenne i bezpośrednio powojenne losy obrazu Wierusza-Kowalskiego pozostają nieznane. Według Ewy Tsonis jej ojciec Michał Stefan Koryzna kupił dzieło w latach 60., prawdopodobnie w Krakowie. Obraz przez kolejne dziesięciolecia pozostawał w rodzinie. Przy wsparciu Mieczysława Węglewicza jego posiadaczka ustaliła historię płótna, a eksperci Muzeum Narodowego w Warszawie potwierdzili tożsamość odnalezionego dzieła. Obraz zachował się w bardzo dobrym stanie i posiada oryginalną oprawę.
Za decyzję o przekazaniu dzieła do zbiorów publicznych Ewa Tsonis otrzymała dyplom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Według danych resortu w wyniku prowadzonych działań restytucyjnych do Polski powróciło już ponad 920 dóbr kultury. Ministerstwo prowadzi obecnie ponad 200 spraw dotyczących odzyskiwania utraconych obiektów w 18 krajach.
