Dom Aliny Janowskiej i Wojciecha Zabłockiego przy ulicy Kaniowskiej 21 na warszawskim Żoliborzu został wpisany do rejestru zabytków. Nieruchomość powstała w latach 70. XX wieku według projektu Wojciecha Zabłockiego – architekta, olimpijczyka i jednego z najwybitniejszych polskich szablistów. Przez lata mieszkał w niej wraz z żoną Aliną Janowską, aktorką i uczestniczką Powstania Warszawskiego. O objęciu domu ochroną konserwatorską poinformował Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków Marcin Dawidowicz.
Nieruchomość znajduje się na Żoliborzu Oficerskim, w otoczeniu historycznej zabudowy willowej. Dom wyróżnia się charakterystyczną bryłą, łączącą ceglane elewacje z drewnianymi nadbudowami inspirowanymi tradycyjnym budownictwem Podhala. Jego forma od początku przyciągała uwagę, ponieważ znacząco odbiegała od architektury sąsiednich budynków.
Wojciech Zabłocki zaprojektował nieruchomość z myślą o własnej rodzinie. Pierwszą koncepcję przedstawił już w 1971 roku na łamach miesięcznika „Architektura”, nazywając ją projektem „dwurodzinnego domku atrialnego”. Ostateczna realizacja powstała w połowie lat 70., a jako rok ukończenia budowy wskazywany jest 1975.
Na podłużnej, nieregularnej działce powstał zespół dwóch domów połączonych podwójnym atrium. Budynki zostały obrócone względem siebie o 90 stopni, co pozwoliło stworzyć odrębne przestrzenie mieszkalne, a jednocześnie zachować ich funkcjonalne powiązanie. Projekt stanowił próbę połączenia nowoczesnego budownictwa jednorodzinnego z tradycyjnymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi.
Wysoki, podpiwniczony parter wykonano z cegły, a elewacje wykończono klinkierem. Wyższe partie budynków powstały z masywnych drewnianych elementów ułożonych w konstrukcji nawiązującej do podhalańskiego budownictwa wieńcowego. Całość uzupełniają strome dachy, wysoko podniesione szczyty oraz charakterystyczne balkony o zwężających się ku górze bokach.
Inspiracją dla Zabłockiego była tradycyjna góralska chałupa z wysoką podmurówką, drewnianymi ścianami i stromym dachem. Architekt nie zamierzał jednak tworzyć dosłownej kopii budynku regionalnego. Wykorzystał współczesne rozwiązania konstrukcyjne, w tym elementy żelbetowe, zachowując charakterystyczne właściwości drewna, cegły i kamienia.
W 1977 roku na łamach „Architektury” opisał własne doświadczenia związane z realizacją projektu.
„Połączenie klinkieru z drzewem okazało się bardzo dobre” – oceniał Wojciech Zabłocki.
Architekt przyznawał jednocześnie, że nietypowy wygląd domu wywoływał różne reakcje. Część obserwatorów uważała budynek za interesujący przykład indywidualnego projektowania, inni krytykowali jego niedopasowanie do otaczającej zabudowy. Wśród określeń przytaczanych przez samego Zabłockiego pojawiały się zarówno „zakopiańska willa”, jak i „stodoła w mieście”.
Równie charakterystyczne są wnętrza nieruchomości, w których zastosowano liczne rozwiązania nawiązujące do tradycyjnego rzemiosła. Według opisu konserwatorskiego zachowały się między innymi drewniane schody, kamienne kominki, posadzki z lastriko i kute kraty. Szczególnym detalem jest sosrąb, czyli drewniana belka konstrukcyjna, ozdobiona rytowanymi sylwetkami szermierzy. Motyw ten bezpośrednio nawiązuje do sportowej kariery właściciela.
W podziemnej części domu znajdowały się pomieszczenia do ćwiczeń, garaż oraz sauna. Na piętrze urządzono pracownię architektoniczną Wojciecha Zabłockiego. W projekcie istotną rolę odgrywało również naturalne oświetlenie. Odpowiednio rozmieszczone okna umożliwiały dopływ światła do pomieszczeń mieszkalnych i pracowni, a przestrzeń atrium stanowiła przedłużenie części dziennej.
Dom Aliny Janowskiej i Wojciecha Zabłockiego był nie tylko oryginalnym przykładem architektury mieszkaniowej, lecz także miejscem związanym z historią polskiej kultury i sportu. Alina Janowska należała do najbardziej rozpoznawalnych polskich aktorek teatralnych, filmowych i telewizyjnych. W czasie niemieckiej okupacji działała w konspiracji, a w 1942 roku została aresztowana przez Gestapo i przez siedem miesięcy była więziona na Pawiaku. Podczas Powstania Warszawskiego pełniła funkcję łączniczki dowództwa batalionu Armii Krajowej „Kiliński”.
Po wojnie rozpoczęła karierę aktorską. W 1946 roku wystąpiła w filmie „Zakazane piosenki” w reżyserii Leonarda Buczkowskiego, pierwszym polskim pełnometrażowym filmie fabularnym zrealizowanym po II wojnie światowej. W kolejnych dekadach zdobyła popularność dzięki rolom w serialach „Wojna domowa”, „Czterdziestolatek” i „Złotopolscy”.
Aktorka aktywnie uczestniczyła również w życiu społecznym Żoliborza. Po przemianach ustrojowych w 1990 roku została pierwszą przewodniczącą Rady Gminy Warszawa-Żoliborz, pełniąc tę funkcję w kadencji 1990–1994. Angażowała się także w działalność charytatywną, między innymi jako współzałożycielka Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom „Gniazdo”.
Jej mąż Wojciech Zabłocki był czterokrotnym olimpijczykiem i trzykrotnym medalistą igrzysk olimpijskich w drużynowej szabli. Zdobył dwa srebrne medale, w Melbourne w 1956 roku i Rzymie w 1960 roku, oraz brązowy medal w Tokio w 1964 roku. Po zakończeniu kariery zawodniczej rozwijał działalność architektoniczną. Projektował obiekty sportowe w Polsce i za granicą, między innymi hale sportowe, kompleksy rekreacyjne oraz tor kolarski w Pruszkowie.
Alina Janowska zmarła w 2017 roku, a Wojciech Zabłocki w 2020 roku.
Budynek przy Kaniowskiej był objęty zainteresowaniem konserwatorskim już wcześniej. W sierpniu 2016 roku domy oznaczone numerami 21B i 21C włączono do Gminnej Ewidencji Zabytków. Sam architekt z zadowoleniem przyjął tę decyzję. W wiadomości do badaczki jego dorobku Iwony Grys pisał:
„Nie wyobrażasz sobie, jak się dobrze mieszka w zabytku!”.
Obecny wpis do rejestru zabytków stanowi odrębną formę ochrony prawnej. W przeciwieństwie do samego ujęcia w gminnej ewidencji wiąże się między innymi z obowiązkiem uzyskiwania pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na prowadzenie określonych prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy chronionym obiekcie.
Decyzja podkreśla znaczenie nieruchomości dla historii polskiej architektury drugiej połowy XX wieku. Dom pozostaje przykładem indywidualnego budownictwa mieszkaniowego, w którym nowoczesne rozwiązania funkcjonalne połączono z inspiracjami architekturą regionalną. Jego wartość wynika również ze związku z Aliną Janowską i Wojciechem Zabłockim, których działalność na trwałe zapisała się w historii polskiej kultury, sportu i warszawskiego Żoliborza.
