Atak uzbrojonego napastnika to jedna z najbardziej niebezpiecznych sytuacji, do jakich może dojść w przestrzeni publicznej. Zagrożenie może pojawić się niespodziewanie – na ulicy, w centrum handlowym, szkole, miejscu pracy czy podczas imprezy masowej. W takich okolicznościach o życiu i zdrowiu mogą decydować sekundy. Jak reagować, gdy w pobliżu padają strzały? Jak bezpiecznie uciekać, gdzie szukać schronienia i kiedy podjęcie obrony jest ostatecznością? Marek „Pilen” Pilewski, instruktor i ekspert zachowań w sytuacjach kryzysowych, rekomenduje stosowanie zasady 4U: Uważaj, Uciekaj, Ukryj się, Udaremnij atak.
W przypadku ataku aktywnego strzelca najważniejsze są szybka ocena sytuacji, zachowanie możliwie największego spokoju oraz podjęcie działań pozwalających oddalić się od zagrożenia. Uzbrojony sprawca może w bardzo krótkim czasie zagrozić życiu wielu osób, dlatego znajomość podstawowych zasad bezpieczeństwa może mieć kluczowe znaczenie.
Jak podkreśla w rozmowie z redakcją Miejskiego Reportera Marek Pilewski, nie istnieje jeden uniwersalny sposób postępowania, który sprawdzi się w każdej sytuacji. Wszystko zależy od miejsca zdarzenia, odległości od napastnika, dostępnych dróg ewakuacyjnych oraz możliwości znalezienia bezpiecznego schronienia.
Ekspert rekomenduje zapamiętanie czterech prostych zasad, które mogą pomóc w podjęciu właściwej decyzji w chwili bezpośredniego zagrożenia życia.
1. UWAŻAJ – obserwuj otoczenie i rozpoznawaj zagrożenia
Pierwszym elementem zasady 4U jest zachowanie czujności. Nie chodzi o życie w ciągłym strachu, lecz o świadome obserwowanie otoczenia i dostrzeganie sygnałów, które mogą świadczyć o niebezpieczeństwie.
Przebywając w miejscach publicznych, warto zwracać uwagę na lokalizację wyjść ewakuacyjnych oraz możliwe alternatywne drogi opuszczenia budynku. Szczególną ostrożność powinny wzbudzać groźby użycia przemocy, widoczna broń, odgłosy przypominające wystrzały czy zachowania jednoznacznie wskazujące na agresję.
Jednocześnie sam wygląd człowieka, jego ubiór lub zdenerwowanie nie mogą być traktowane jako dowód zagrożenia. Istotne są konkretne zachowania i okoliczności.
Jeśli w pobliżu słychać strzały, krzyki lub wybuchy, nie należy kierować się w stronę hałasu, aby sprawdzić, co się wydarzyło. Takie zachowanie może doprowadzić do znalezienia się bezpośrednio w strefie zagrożenia.
W przypadku zauważenia uzbrojonej osoby należy zachować dystans i unikać prób samodzielnego zatrzymania sprawcy.
Ekspert zwraca uwagę, że nie należy czekać na całkowite potwierdzenie ataku, jeśli występują wyraźne sygnały bezpośredniego zagrożenia. Wczesne rozpoznanie niebezpieczeństwa i oddalenie się z zagrożonego miejsca może uratować życie.
2. UCIEKAJ – oddal się od napastnika tak szybko, jak to możliwe
Jeśli dochodzi do ataku, a istnieje możliwość bezpiecznego opuszczenia miejsca zdarzenia, ucieczka powinna być pierwszym wyborem.
W takich okolicznościach nie należy tracić czasu na zabieranie rzeczy osobistych. Telefon, dokumenty, plecak czy zakupy nie są warte ryzykowania życia.
Najważniejsze jest szybkie znalezienie drogi prowadzącej z dala od sprawcy. Nie zawsze będzie to główne wejście do budynku. Jeśli właśnie z tego kierunku dochodzą odgłosy strzałów, należy poszukać innego wyjścia.
Podczas ewakuacji warto korzystać z trwałych osłon, unikać otwartych przestrzeni narażonych na ostrzał i nie zatrzymywać się w celu nagrywania zdarzenia telefonem.
Jeśli pozwalają na to okoliczności, należy ostrzec inne osoby oraz pomóc im w opuszczeniu zagrożonego miejsca. Nie wolno jednak podejmować działań, które mogłyby uniemożliwić własną ewakuację.
Marek Pilewski zwraca również uwagę na istotną różnicę między ukryciem się przed wzrokiem napastnika a rzeczywistą ochroną przed pociskami.
Krzewy, zasłony, cienkie drzwi czy lekkie ściany mogą ograniczać widoczność, ale nie zapewniają skutecznej ochrony balistycznej. Znacznie lepszą osłonę mogą stanowić solidne elementy konstrukcyjne, takie jak grube betonowe ściany.
Po wydostaniu się ze strefy zagrożenia nie należy wracać po pozostawione przedmioty ani w celu sprawdzenia, co się wydarzyło. Trzeba oddalić się w bezpieczne miejsce i powiadomić służby, dzwoniąc pod numer alarmowy 112.
W przypadku napotkania interweniujących policjantów należy wykonywać ich polecenia, unikać gwałtownych ruchów i trzymać puste dłonie w widocznym miejscu.
3. UKRYJ SIĘ – gdy nie masz możliwości bezpiecznej ucieczki
Nie zawsze opuszczenie miejsca ataku jest możliwe. Zdarza się, że napastnik znajduje się zbyt blisko, droga ewakuacyjna jest odcięta lub próba ucieczki oznaczałaby bezpośrednie narażenie na ostrzał.
Wówczas należy jak najszybciej znaleźć możliwie bezpieczne schronienie.
Najlepszym rozwiązaniem może być pomieszczenie z solidnymi ścianami, najlepiej bez przeszkleń, którego drzwi można zamknąć na klucz. Jeśli istnieje taka możliwość, wejście należy dodatkowo zabarykadować ciężkimi meblami.
Po znalezieniu schronienia trzeba odsunąć się od drzwi i okien oraz pozostawać poza polem widzenia sprawcy.
Niezwykle ważne jest zachowanie ciszy. Telefon powinien zostać ustawiony w trybie całkowicie cichym, z wyłączonymi wibracjami i powiadomieniami dźwiękowymi. Podobnie powinny postąpić inne osoby znajdujące się w pomieszczeniu.
Nie należy otwierać drzwi osobom, których tożsamości i zamiarów nie można bezpiecznie potwierdzić.
Jeśli sytuacja pozwala na bezpieczny kontakt z numerem alarmowym 112, należy przekazać operatorowi informacje o swoim położeniu, liczbie osób znajdujących się w pomieszczeniu oraz tym, co dzieje się w pobliżu.
Szczególnie istotne jest to, aby nie opuszczać kryjówki tylko dlatego, że odgłosy strzałów ucichły. Cisza nie oznacza automatycznie zakończenia ataku. Należy zaczekać na wiarygodne potwierdzenie, że zagrożenie minęło, i stosować się do poleceń funkcjonariuszy.
4. UDAREMNIJ ATAK – obrona wyłącznie w ostateczności
Ostatni element zasady 4U dotyczy sytuacji skrajnej, w której człowiek nie ma możliwości ucieczki ani ukrycia się, a uzbrojony napastnik bezpośrednio zagraża jego życiu.
W takich okolicznościach podjęcie zdecydowanej obrony może okazać się jedyną pozostałą szansą na przeżycie.
Jak rekomenduje Marek Pilewski, można wówczas wykorzystać dostępne przedmioty do obrony, a jeśli warunki na to pozwalają, współdziałać z innymi zagrożonymi osobami.
Nie oznacza to jednak, że należy szukać konfrontacji z napastnikiem. Wręcz przeciwnie – nadrzędnym celem jest uniknięcie bezpośredniego starcia, jeżeli istnieje jakakolwiek realna możliwość bezpiecznej ewakuacji lub schronienia.
Udaremnienie ataku jest rozwiązaniem ostatecznym, podejmowanym wyłącznie w obliczu bezpośredniego zagrożenia życia, gdy inne sposoby ratunku nie są dostępne.
Co zrobić po wydostaniu się z miejsca ataku?
Samo opuszczenie zagrożonego obszaru nie kończy działań związanych z bezpieczeństwem. Po dotarciu do bezpiecznego miejsca należy jak najszybciej powiadomić odpowiednie służby.
Podczas rozmowy z operatorem numeru alarmowego 112 warto przekazać możliwie dokładne informacje dotyczące zdarzenia.
Najważniejsze są lokalizacja ataku, ostatnie znane miejsce przebywania sprawcy, przybliżona liczba napastników, ich wygląd, rodzaj widocznej broni oraz kierunek przemieszczania się.
Istotne będą również informacje o osobach rannych i tych, które mogą nadal znajdować się w zagrożonym budynku lub na terenie zdarzenia.
Jeśli w bezpiecznym miejscu znajdują się poszkodowani, można przystąpić do udzielania pierwszej pomocy, o ile nie powoduje to dodatkowego zagrożenia. W przypadku silnego krwotoku podstawowym działaniem jest zastosowanie bezpośredniego ucisku na ranę i wykonywanie dalszych czynności zgodnie z zaleceniami dyspozytora.
Nie należy natomiast wracać do strefy ostrzału w celu udzielania pomocy. Takie działanie może doprowadzić do kolejnych ofiar.
Ekspert przypomina: najważniejsze jest przeżycie, a nie zatrzymanie sprawcy
Marek „Pilen” Pilewski podkreśla znaczenie przygotowania do sytuacji kryzysowych jeszcze zanim dojdzie do realnego zagrożenia. Wiedza o tym, jak rozpoznać niebezpieczeństwo, którędy uciekać i gdzie szukać schronienia, może znacząco ułatwić podjęcie decyzji w warunkach silnego stresu.
Zasada 4U jest prostym schematem postępowania, który warto zapamiętać:
- UWAŻAJ – obserwuj otoczenie, rozpoznawaj zagrożenia i reaguj na niepokojące sygnały.
- UCIEKAJ – jeśli istnieje bezpieczna droga ewakuacji, natychmiast oddal się od napastnika.
- UKRYJ SIĘ – jeżeli ucieczka nie jest możliwa, znajdź bezpieczne schronienie, zamknij wejście i zachowaj ciszę.
- UDAREMNIJ ATAK – podejmij obronę wyłącznie w ostateczności, gdy bezpośrednio zagrożone jest twoje życie i nie masz możliwości ucieczki ani ukrycia się.
Najważniejszym celem każdego z tych działań jest ratowanie życia. Nie należy próbować zatrzymywać uzbrojonego napastnika ani narażać się na niebezpieczeństwo po to, by nagrać dramatyczne wydarzenia.
W sytuacji kryzysowej liczą się sekundy. Znajomość zasady 4U może pomóc uniknąć paniki, szybciej ocenić zagrożenie i podjąć działania zwiększające szansę na przeżycie.
