Budynek Dworca Gdańskiego w Warszawie wraz z przyległymi pawilonami nie zostanie wpisany do rejestru zabytków nieruchomych. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków uznał, że liczne przebudowy sprawiły, iż obiekt nie zachował w wystarczającym stopniu swojej pierwotnej substancji. Ochroną objęto jednak dwa fragmenty historycznej kamiennej okładziny elewacji północnej.
Decyzja dotycząca całego kompleksu została wydana 15 czerwca 2026 roku. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją nr 95/2026 odmówił wpisania do rejestru budynku dworca Warszawa Gdańska oraz należących do zespołu pawilonów. Postępowanie wszczęto na wniosek stowarzyszeń Miasto Jest Nasze oraz Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Mazowieckiej „Masław”.
W toku postępowania potwierdzono znaczenie obiektu jako przykładu powojennego modernizmu i architektury transportowej. Ostatecznie o odmowie wpisu przesądził jednak stopień przekształcenia dworca. Konserwator wskazał między innymi na skutki pożaru z 1987 roku, który zniszczył znaczną część budynku. Późniejsza odbudowa oraz kolejne modernizacje zmieniły jego pierwotną formę, kompozycję i wystrój. Wymieniono między innymi część okładzin i stolarki, zmieniono elementy elewacji, a wnętrza były wielokrotnie przebudowywane. W postępowaniu uwzględniono również opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 27 października 2025 roku.
Odrębne postępowanie dotyczyło zachowanych elementów dekoracyjnych dworca. Na wniosek PKP S.A. konserwator decyzją B-833 z 30 kwietnia 2026 roku wpisał do rejestru zabytków ruchomych dwa fragmenty kamiennej okładziny północnej elewacji. Rozstrzygnięcie to jest ostateczne.
Chronione fragmenty są wykonane z czerwonego i beżowego piaskowca oraz grafitowego andezytu. Ich geometryczna kompozycja nawiązuje do abstrakcji geometrycznej charakterystycznej dla sztuki końca lat 50. XX wieku. Są jednymi z nielicznych zachowanych elementów pierwotnego wystroju budynku, które przetrwały późniejsze przebudowy.
Do rejestru nie wpisano natomiast tablicy upamiętniającej osoby zmuszone do opuszczenia Polski po wydarzeniach Marca 1968 roku. Tablica została odsłonięta w 1998 roku. Konserwator uznał jej znaczenie symboliczne, ale stwierdził, że ze względu na czas powstania i charakter nie spełnia ustawowych kryteriów zabytku. Jednocześnie wskazano, że powinna pozostać elementem przyszłego węzła komunikacyjnego.
Obecny budynek Dworca Gdańskiego powstał w latach 1958–1959 według projektu architekta Stanisława Kallera. Obiekt stał się również ważnym miejscem w historii Marca 1968 roku. To właśnie z Dworca Gdańskiego wyjeżdżała część osób zmuszonych do emigracji z Polski w następstwie antysemickiej kampanii władz PRL.
Decyzja konserwatora ma znaczenie także dla planów inwestycyjnych dotyczących tego terenu. PKP S.A., Xcity Investment i Ghelamco wznowiły przygotowania do realizacji dużego przedsięwzięcia obejmującego budowę nowego dworca Warszawa Gdańska oraz czterech wielofunkcyjnych budynków komercyjnych. Według przedstawionych założeń ich łączna powierzchnia ma wynieść około 100 tys. m kw., natomiast sam dworzec około 1900 m kw.
Projekt został podzielony na pięć faz. Cztery dotyczą zabudowy komercyjnej, a jedna budowy nowego dworca. Brak wpisu całego obecnego kompleksu do rejestru zabytków usuwa jedną z potencjalnych przeszkód dla gruntownej przebudowy tego miejsca, przy czym dwa objęte ochroną fragmenty historycznej elewacji pozostają zabytkami i muszą być traktowane zgodnie z przepisami dotyczącymi ich ochrony.
