Prokurator Generalny Waldemar Żurek wydał 5 marca 2026 r. wytyczne dla prokuratorów dotyczące spraw o niestosowanie się do sądowego zakazu prowadzenia pojazdów oraz prowadzenie auta mimo cofnięcia uprawnień. Dokument ma uporządkować sposób prowadzenia takich postępowań, wyeliminować rozbieżności w praktyce i wzmocnić reakcję państwa wobec kierowców łamiących wcześniejsze zakazy i decyzje administracyjne.
Nowe wytyczne odnoszą się do przestępstw z art. 244 k.k., czyli niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów, oraz z art. 180a k.k., a więc prowadzenia pojazdu mimo cofnięcia uprawnienia do kierowania decyzją właściwego organu. Jak przekazała Rzecznik Prasowy Prokuratury Generalnej prokurator Anna Adamiak, wytyczne są odpowiedzią na problem, który wciąż utrzymuje się na dużą skalę. W komunikacie podkreślono, że „Wytyczne stanowią reakcję Prokuratora Generalnego na utrzymującą się wysoką liczbę przestępstw opisanych w art. 244 k.k.”.
Przygotowanie dokumentu zostało poprzedzone lustracją takich postępowań, zleconą przez Prokuratora Generalnego. Jej celem było sprawdzenie, czy w prowadzonych sprawach pojawiają się nieprawidłowości, a także ustalenie, gdzie praktyka prokuratorska wymaga ujednolicenia. Z komunikatu wynika, że działania te miały służyć „zidentyfikowaniu ewentualnych nieprawidłowości, wyeliminowaniu występujących rozbieżności w praktyce prokuratorskiej oraz podniesieniu standardu prowadzenia postępowań”.
Prokuratura wskazuje, że tego rodzaju czyny mają poważny ciężar społeczny, bo oznaczają lekceważenie wyroków sądów i decyzji administracyjnych, a jednocześnie stwarzają realne zagrożenie dla bezpieczeństwa na drogach. Rzecznik Prasowy Prokuratury Generalnej prokurator Anna Adamiak przytoczyła w komunikacie, że są to przestępstwa „charakteryzujące się wysokim stopniem społecznej szkodliwości”, które nierzadko łączą się także z innymi czynami przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji.
Wytyczne zakładają, że prokurator prowadzący sprawę powinien od początku dokładnie sprawdzić, czy wobec tego samego sprawcy nie toczą się już inne postępowania o podobne przestępstwa. Jeśli tak się dzieje, powinien dążyć do ich połączenia. Celem jest zarówno ekonomika procesowa, jak i zapewnienie nieuchronności oraz adekwatności kary.
Istotnym elementem ma być także szersze gromadzenie informacji o podejrzanym. Chodzi nie tylko o ustalenie wcześniejszych naruszeń przepisów dotyczących bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, ale również o dane z centralnej ewidencji kierowców i policyjnej ewidencji kierujących naruszających przepisy drogowe. Prokuratorzy mają też badać sytuację życiową i właściwości osobiste podejrzanego, co może mieć znaczenie przy decyzjach dotyczących środków probacyjnych albo skierowania wniosku o skazanie bez rozprawy.
Dokument wprost wskazuje również, że do akt sprawy trzeba dołączać odpisy wcześniejszych orzeczeń i decyzji, na podstawie których wobec sprawcy orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów albo cofnięto mu uprawnienia. W aktach mają się znaleźć także wcześniejsze wyroki skazujące za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji.
Wytyczne przewidują ponadto analizę potrzeby stosowania zabezpieczenia majątkowego na majątku sprawcy. Ma to umożliwić skuteczne wykonanie przyszłych środków karnych i kompensacyjnych, zwłaszcza wtedy, gdy dana osoba wcześniej nie wykonywała dobrowolnie kar lub innych środków orzeczonych w odrębnych postępowaniach. W komunikacie zaznaczono też, że jeśli zabezpieczony zostanie pojazd, wobec którego może zostać orzeczony przepadek, nie powinien on trafiać z powrotem do podejrzanego na przechowanie.
Duży nacisk położono na sposób formułowania wniosków dotyczących kary. Szczególnie surowo mają być traktowane przypadki, w których sprawca miał wcześniej orzeczony dożywotni albo wielokrotny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych lub był już skazany za czyn z art. 244 k.k. Zgodnie z wytycznymi tylko wyjątkowo prokurator powinien wtedy domagać się kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Jeżeli zaś złamanie zakazu prowadzenia pojazdów występuje łącznie z innymi przestępstwami przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, zasadą ma być wnioskowanie o bezwzględną karę więzienia.
Prokurator Generalny oczekuje także większej aktywności prokuratorów na etapie sądowym i wykonawczym. W praktyce oznacza to, że udział prokuratora w rozprawie ma stać się zasadą również w sprawach zakończonych w formie dochodzenia. Wytyczne przewidują też obecność prokuratorów na posiedzeniach w postępowaniu wykonawczym, analizowanie zapadłych wyroków i postanowień pod kątem ewentualnego zaskarżenia oraz monitorowanie wykonywania kar i zakazów prowadzenia pojazdów.
W komunikacie zaakcentowano także znaczenie polityki informacyjnej prokuratury. Chodzi o sprawy, które budzą duże zainteresowanie społeczne albo wywołują szeroki oddźwięk opinii publicznej. Jak wskazała Rzecznik Prasowy Prokuratury Generalnej prokurator Anna Adamiak, „Społeczeństwo powinno być rzetelnie informowane o ujawnianiu sprawców przestępstw, stosowanych wobec nich środkach oraz grożących i orzeczonych karach”. Taka komunikacja ma wzmacniać społeczne poczucie obowiązywania prawa i działać prewencyjnie wobec potencjalnych sprawców.
W ocenie Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka nowe wytyczne mają przełożyć się na bardziej spójną, stanowczą i adekwatną reakcję państwa na przestępstwa polegające na łamaniu zakazów prowadzenia pojazdów oraz prowadzeniu po cofnięciu uprawnień. Dokument został pozytywnie zaopiniowany przez Krajową Radę Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym.
Jakie będą efekty wprowadzenia tych zmian i zaleceń? O tym, być może przekonamy się już niedługo. Tymczasem jeśli macie ochotę zapoznać się z całością wytycznych to pełny dokument znajduje się poniżej.
