Trwający remont łącznicy przy ulicy Nowy Zjazd przyniósł nieoczekiwane odkrycie. Jak poinformował Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, podczas prac prowadzonych u podnóża Mariensztatu odsłonięto fragment elewacji dawnej kamienicy wraz z balkonem. Wiadomo już, że odnaleziony element zostanie wydobyty i zabezpieczony.
Prace prowadzone są w miejscu, którego historia sięga znacznie dalej niż istniejący dziś układ drogowy. W 1762 roku Eustachy i Maria Potoccy utworzyli tu jurydykę Mariensztat – prywatne miasteczko, którego nazwa nawiązywała do imienia właścicielki i pochodziła od niemieckiego „Marienstadt”, czyli „miasto Marii”. Zabudowa była gęsta, nieregularna i w dużej części drewniana.
Ważną rolę w życiu dawnego Mariensztatu odgrywał handel. Trzy razy w roku organizowano tu duże jarmarki, a we wtorki odbywały się targi na placu nazywanym potocznie „Maryniakiem”. W sąsiedztwie rozwijało się również rzemiosło. Z bednarzami, którzy wykonywali beczki wykorzystywane między innymi do przewozu piwa i innych towarów spławianych Wisłą, związana jest nazwa dzisiejszej ulicy Bednarskiej. Status odrębnej jurydyki Mariensztat utracił w czasie reform Sejmu Czteroletniego.
Nowy Zjazd całkowicie zmienił tę część Warszawy
Kolejną wielką zmianę przyniósł XIX wiek. W latach 1844–1846 według projektu Feliksa Pancera zbudowano prowadzący z rejonu placu Zamkowego w stronę Wisły Nowy Zjazd wraz z monumentalnym, murowanym wiaduktem. Początkowo prowadził on do istniejącej przeprawy przez rzekę, a od 1864 roku łączył się z nowym stalowym Mostem Kierbedzia, którego budowę rozpoczęto w 1859 roku.
Nowe połączenie komunikacyjne wpłynęło na rozwój okolicy. W sąsiedztwie wysokiego wiaduktu zaczęły powstawać wielopiętrowe kamienice. Jednym z najbardziej charakterystycznych budynków był późniejszy Dom Profesorów Uniwersytetu Warszawskiego Kooperatywy Budowlanej „Siedziba” przy Nowym Zjeździe 5.
Budynek ukończono w 1925 roku według projektu Konstantego Sylwina Jakimowicza. Miał pięć pięter oraz poddasze w mansardowym dachu. Ze względu na wysokość wiaduktu główne wejście od strony Nowego Zjazdu prowadziło przez charakterystyczny pomost bezpośrednio na poziom trzeciego piętra.
Kamienica została zniszczona w 1944 roku. Jej zewnętrzne mury i pomost zachowały się w stosunkowo dobrym stanie, ale większość drewnianych stropów spłonęła. W 1947 roku wydano wstępne pozwolenie na odbudowę obiektu pod warunkiem obniżenia go o dwie kondygnacje. Ostatecznie do rekonstrukcji nie doszło – w związku ze zmianą koncepcji budowy Trasy W-Z pozostałości domu rozebrano w drugiej połowie 1948 roku.
Spod ziemi wyłoniła się elewacja z balkonem
Teraz podczas prowadzonych w tym rejonie prac odkrywkowych ponownie ujawnił się fragment przedwojennej zabudowy. Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków przekazał, że odsłonięto część elewacji dawnej kamienicy wraz z zachowanym balkonem.
„Pozostajemy w stałym kontakcie z Miastem Stołecznym Warszawa i możemy już potwierdzić jedno: odsłonięty balkon zostanie wydobyty i zabezpieczony” – przekazał Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków.
W opublikowanej informacji nie wskazano jeszcze jednoznacznie, do której z dawnych kamienic należał odkryty fragment. Konserwator zapowiedział przekazywanie kolejnych informacji dotyczących znaleziska wraz z postępem prac.
Odkrycie podczas remontu łącznicy
Roboty, podczas których natrafiono na pozostałości dawnej zabudowy, są związane z remontem łącznicy przy Nowym Zjeździe. Zarząd Dróg Miejskich rozpoczął prace na początku lipca. Obejmują one drogę prowadzącą z Wisłostrady w kierunku Mostu Śląsko-Dąbrowskiego i Pragi. Zgodnie z zapowiedziami ZDM remont ma potrwać do września. Po jego zakończeniu na jezdnię ma wrócić kamienna kostka, odnowione zostaną również chodniki.
Odkrycie fragmentu kamienicy pokazuje, jak wiele śladów dawnego układu Warszawy zachowało się pod współczesnymi ulicami i nasypami. Obecne prace prowadzone są na obszarze wielokrotnie przekształcanym – od XVIII-wiecznej jurydyki, przez budowę Nowego Zjazdu i kamienic czynszowych, po powojenną budowę Trasy W-Z.
