Dokładnie 100 lat temu, 14 listopada 1926 roku, w warszawskich Łazienkach Królewskich uroczyście odsłonięto pomnik Fryderyka Chopina. Monument autorstwa Wacława Szymanowskiego stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli stolicy. Jego historia obejmuje wieloletnie starania o budowę, zniszczenie przez Niemców podczas II wojny światowej oraz powojenną rekonstrukcję. Dziś przypada setna rocznica odsłonięcia pomnika.
Pierwsze starania o upamiętnienie Fryderyka Chopina pomnikiem w Warszawie rozpoczęły się już w 1876 roku z inicjatywy Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. Realizację przedsięwzięcia utrudniały jednak władze rosyjskie. Dopiero w 1901 roku car Mikołaj II wyraził ustną zgodę na utworzenie komitetu budowy monumentu, do czego przyczyniły się starania śpiewaczki operowej Adelajdy Bolskiej. Komitet powstał w 1902 roku.
W 1908 roku ogłoszono konkurs na projekt pomnika, który pierwotnie miał zostać odsłonięty w 1910 roku, w setną rocznicę urodzin kompozytora. Zwyciężyła koncepcja Wacława Szymanowskiego, przedstawiająca Chopina siedzącego pod rozłożystą wierzbą. Projekt wywoływał wówczas liczne dyskusje i sprzeciwy, a jego realizację dodatkowo opóźnił wybuch I wojny światowej. Ostatecznie monument odsłonięto 14 listopada 1926 roku, osiem lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Uroczystości towarzyszyła msza w kościele Świętego Krzyża.
Wykonana z brązu rzeźba przedstawia kompozytora siedzącego pod wierzbą, której gałęzie pochylają się nad jego głową. Sylwetka Chopina, powiewające poły płaszcza oraz stylizowane drzewo tworzą urzekającą secesyjną kompozycję. Pomnik ustawiono w pobliżu Belwederu i Alej Ujazdowskich. Jego otoczenie, obejmujące cokół, ogród oraz charakterystyczny okrągły basen wodny z czerwonego piaskowca, zaprojektował architekt Oskar Sosnowski.
Pierwotny pomnik przetrwał zaledwie kilkanaście lat. 31 maja 1940 roku, podczas niemieckiej okupacji Warszawy, monument został wysadzony w powietrze. Ważącą około 16 ton brązową rzeźbę pocięto palnikami na mniejsze fragmenty, które następnie wywieziono koleją do hut III Rzeszy. Zniszczenie pomnika było częścią działań niemieckiego okupanta wymierzonych w polskie dziedzictwo kulturowe.
Po zakończeniu wojny rozpoczęto starania o odtworzenie monumentu. W pracach rekonstrukcyjnych wykorzystano zachowane materiały, w tym modele, szkice i przedwojenne fotografie. Na ich podstawie przeprowadzono również analizę fotogrametryczną, która pomogła odtworzyć pierwotny kształt rzeźby. Ostatecznie 11 maja 1958 roku odsłonięto odbudowany pomnik, który ponownie stanął w swoim pierwotnym miejscu w Łazienkach Królewskich.
Rok później, w 1959 roku, z inicjatywy Towarzystwa im. Fryderyka Chopina rozpoczęto organizowanie koncertów pianistycznych przy pomniku. Z czasem niedzielne recitale stały się jedną z najbardziej rozpoznawalnych tradycji kulturalnych Warszawy. W 2026 roku odbył się już 67. sezon Koncertów Chopinowskich, który rozpoczął się 5 lipca, później niż zwykle, ze względu na renowację otoczenia monumentu. Z okazji jubileuszu odnowiono m.in. nieckę basenu, kamienne elementy oraz przestrzeń wokół pomnika.
Setną rocznicę odsłonięcia pomnika upamiętniają wydarzenia przygotowane przez Muzeum Łazienki Królewskie. W dniach 12–13 listopada w Pałacu na Wyspie odbyła się konferencja naukowa poświęcona historii i znaczeniu dzieła Wacława Szymanowskiego.
Z kolei od 26 października do 30 listopada w Galerii Plenerowej od strony Alej Ujazdowskich można oglądać bezpłatną wystawę „Pomnik Chopina 1926–2026”. Ekspozycja przedstawia historię powstania monumentu, jego wojenne zniszczenie i powojenną odbudowę. Wśród prezentowanych materiałów znalazły się archiwalne fotografie dokumentujące losy pomnika na przestrzeni ostatniego stulecia. Autorem tekstu wystawy jest historyk sztuki prof. Andrzej Pieńkos.
