W sobotę, 14 listopada, w Warszawie doszło do kolejnych dwóch dewastacji pomników. Napisy „Slava UPA” pojawiły się na Pomniku Bohaterów Getta przed Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz na Pomniku Żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego przy ulicy Andersa 13. To kolejna odsłona serii podobnych incydentów w całym kraju. W ostatnich dniach hasła gloryfikujące Ukraińską Powstańczą Armię umieszczono już na co najmniej 13 pomnikach w czterech polskich miastach. Z medialnych doniesień wynika, że sprawą zainteresowała się Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Pojawiły się również informacje o płatnych zleceniach na dewastowanie miejsc pamięci.
Do dwóch najnowszych incydentów doszło na warszawskim Muranowie. Pierwszy z napisów ujawniono na Pomniku Bohaterów Getta znajdującym się przed Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, natomiast drugi na Pomniku Żołnierzy 1 Armii Wojska Polskiego przy ulicy Andersa 13. W obu przypadkach wykorzystano hasło „Slava UPA”, nawiązujące do Ukraińskiej Powstańczej Armii. Na razie nie ustalono, kto odpowiada za sobotnie dewastacje ani czy dokonali ich ci sami sprawcy.
To już trzeci przypadek umieszczenia takiego napisu na warszawskim pomniku w ciągu kilku dni. We wtorek, 10 listopada, informowaliśmy o dewastacji Pomnika Sapera „Chwała Saperom” przy ulicy Solec, w parku Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Hasło zauważył rano jeden z przechodniów, który powiadomił policję. Na miejsce skierowano funkcjonariuszy, którzy zabezpieczyli teren, przeprowadzili oględziny i sporządzili dokumentację. Więcej o tym na dole artykułu.
Podobne incydenty odnotowano również w innych częściach Polski. Już 5 listopada w Poznaniu zdewastowano trzy historyczne monumenty – Pomnik Armii Poznań, Pomnik Żołnierzy II Armii Wojska Polskiego oraz Pomnik Bohaterów na Cytadeli. W dniach 9 i 10 listopada napisy pojawiły się na kolejnych siedmiu pomnikach w Trójmieście.
W Gdańsku sprawcy umieścili skandaliczne hasła na Pomniku Obrońców Wybrzeża na Westerplatte, Pomniku Poległych Stoczniowców 1970, Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej oraz na obelisku upamiętniającym rosyjskich żołnierzy z czasów carskich. W Gdyni zdewastowano Pomnik Gdynian Wysiedlonych, Pomnik Polski Morskiej oraz pomnik poświęcony obrońcom Gdyni na Cmentarzu Wojennym w Redłowie. Łącznie, jeszcze przed sobotnimi zdarzeniami w Warszawie, podobne napisy ujawniono na 11 pomnikach w czterech miastach.
W piątek, 13 listopada, gdańska policja poinformowała o przedstawieniu siedmiu zarzutów 17-letniemu obywatelowi Ukrainy, podejrzanemu o dewastację pomników w Gdańsku i Gdyni. Nastolatek został zatrzymany w środę, 11 listopada, a następnie doprowadzony do Prokuratury Rejonowej Gdańsk-Śródmieście. Zarzuty dotyczą między innymi propagowania ideologii faszystowskiej, nawoływania do przemocy i nienawiści na tle narodowościowym oraz znieważenia pomników. Wobec podejrzanego zastosowano dozór policyjny i zakaz opuszczania kraju. Grozi mu do trzech lat pozbawienia wolności.
Z medialnych doniesień wynika, że śledczy badają możliwe powiązania między dewastacjami w różnych miastach. Uwagę zwraca podobieństwo napisów, w tym powtarzające się hasło „Slawa UPA”. Czynności w sprawie prowadziło Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, a postępowanie dotyczące możliwych powiązań między incydentami miała przejąć Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Poznaniu. Nie potwierdzono jednak dotychczas, że wszystkie przypadki, w tym dwa najnowsze w Warszawie, są ze sobą bezpośrednio powiązane.
Istotnym wątkiem sprawy są również doniesienia o osobach oferujących wynagrodzenie za umieszczanie prowokacyjnych napisów na polskich pomnikach. Niezależny białoruski portal MOST ujawnił, że 7 listopada na jednej z grup dla migrantów w komunikatorze Telegram pojawiło się ogłoszenie dotyczące dobrze płatnej pracy w Poznaniu. Za wykonanie pojedynczego zadania oferowano 500 dolarów oraz zwrot kosztów podróży.
Dziennikarz portalu MOST skontaktował się z autorem ogłoszenia, podając się za osobę zainteresowaną dodatkowym zarobkiem. W trakcie rozmowy dowiedział się, że zlecenie polega na namalowaniu sprayem hasła „Chwała UPA” na pomnikach oraz przyklejeniu kodów QR. Rozmówca przesłał fotografie pomników Adama Mickiewicza i Poznańskiego Czerwca 1956. Przyznał również, że wykonywanie takich zleceń jest nielegalne, i zalecał działanie po zmroku oraz zasłonięcie twarzy. Wynagrodzenie miało być przekazywane w gotówce lub kryptowalutach.
Autor ogłoszenia twierdził ponadto, że podobne zadania można wykonywać również w Warszawie, Wrocławiu i Lublinie. Oferował pokrycie kosztów dojazdu i noclegów. Nie ujawnił jednak, kto faktycznie zleca dewastowanie pomników. Konto wykorzystywane do kontaktu z potencjalnymi wykonawcami zostało usunięte. Dziennikarzom nie udało się ustalić tożsamości jego właściciela. Nie wiadomo również, czy ta oferta była bezpośrednio związana z odnotowanymi w ostatnich dniach aktami wandalizmu.
Sprawa nabiera szczególnego znaczenia w kontekście wcześniejszych działań dywersyjnych ujawnionych przez polskie służby. W lipcu 2026 roku Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego poinformowała o skierowaniu do sądu aktu oskarżenia przeciwko 18-letniemu obywatelowi Ukrainy Illii K., który według ustaleń śledczych wykonywał zadania na zlecenie rosyjskich służb specjalnych. Miały one służyć podsycaniu napięć narodowościowych między Polakami a Ukraińcami.
Postępowanie obejmowało 47 czynów popełnionych od listopada 2024 do sierpnia 2025 roku, w tym bezczeszczenie miejsc pamięci związanych z polskimi ofiarami UPA. Według ABW mechanizm działania obejmował rekrutowanie wykonawców za pośrednictwem komunikatorów internetowych oraz wypłacanie wynagrodzeń w kryptowalutach. Wśród miejsc objętych wcześniejszymi aktami wandalizmu znajdował się również Pomnik Bohaterów Getta w Warszawie. Tamto postępowanie stanowi jednak odrębną sprawę i nie przesądza o odpowiedzialności rosyjskich służb za obecne incydenty.
Hasła umieszczane na pomnikach gloryfikują Ukraińską Powstańczą Armię – formację odpowiedzialną za masowe zbrodnie na polskiej ludności cywilnej, w tym ludobójstwo na Wołyniu w 1943 roku oraz zbrodnie w Galicji Wschodniej. Wykorzystywanie tej symboliki na polskich miejscach pamięci pojawiało się już wcześniej w działaniach, których celem, według ustaleń ABW, było wzniecanie konfliktów narodowościowych.
Sobotnie dewastacje dwóch kolejnych pomników w Warszawie pokazują, że seria incydentów nie zakończyła się wraz z zatrzymaniem podejrzanego w Trójmieście. Dotychczas podobne napisy ujawniono na co najmniej 13 monumentach w Warszawie, Poznaniu, Gdańsku i Gdyni. Pomimo informacji o możliwym zorganizowanym charakterze działań oraz ujawnienia ofert płatnych zleceń nie ustalono publicznie, kto stoi za całą serią i czy wszystkie zdarzenia stanowią element jednej operacji dywersyjnej.
