10 września obchodzony jest Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom. Tegoroczne obchody odbywają się pod hasłem „Changing the Narrative on Suicide” – „Zmieńmy narrację o samobójstwie”. Celem jest zwrócenie uwagi na skalę problemu, ograniczanie stygmatyzacji osób w kryzysie oraz przypominanie, że odpowiednio wcześnie udzielone wsparcie może zapobiec tragedii.
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom obchodzony jest każdego roku 10 września. Został ustanowiony w 2003 roku z inicjatywy International Association for Suicide Prevention przy współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia. Obecne hasło kampanii obowiązuje w latach 2024–2026, a tegoroczne obchody są ostatnimi prowadzonymi pod tym motywem. Towarzyszy mu wezwanie „Start the Conversation”, czyli „Rozpocznij rozmowę”.
WHO podkreśla, że samobójstwa pozostają poważnym problemem zdrowia publicznego. Według najnowszych danych organizacji każdego roku na świecie z tego powodu umiera ponad 720 tys. osób. W 2021 roku było to około 727 tys. osób. Samobójstwo było jednocześnie trzecią najczęstszą przyczyną śmierci ludzi w wieku od 15 do 29 lat.
Przyczyny zachowań samobójczych są złożone i mogą wiązać się z jednoczesnym oddziaływaniem czynników psychologicznych, społecznych, biologicznych, kulturowych i środowiskowych. WHO wskazuje m.in. na kryzysy związane z problemami finansowymi, relacjami, przewlekłym bólem lub chorobą, a także doświadczenie przemocy, utraty bliskiej osoby, konfliktów czy izolacji. Szczególnie istotnym czynnikiem ryzyka jest również wcześniejsza próba samobójcza.
Problem pozostaje poważny także w Polsce. Komenda Główna Policji publikuje obecnie statystyki dotyczące zachowań samobójczych obejmujące okres do końca 2025 roku. Dane KGP dotyczące dzieci i młodzieży, pozyskane w trybie dostępu do informacji publicznej i przedstawione przez Fundację GrowSPACE, wskazują, że w 2025 roku odnotowano 1925 prób samobójczych wśród osób niepełnoletnich. 161 przypadków zakończyło się śmiercią. Dla porównania w 2024 roku odnotowano 2054 takie próby i 127 zgonów.
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom ma przede wszystkim przełamywać społeczne tabu. Tegoroczna kampania koncentruje się na zmianie sposobu, w jaki mówi się o kryzysach psychicznych i zachowaniach samobójczych – od milczenia i stygmatyzacji w stronę otwartej rozmowy, zrozumienia oraz możliwości uzyskania profesjonalnego wsparcia. WHO wskazuje, że właśnie stygmatyzacja i tabu mogą powodować, że osoby doświadczające kryzysu nie zwracają się o pomoc.
Zapobieganie samobójstwom nie ogranicza się przy tym do pomocy psychiatrycznej. WHO wskazuje na konieczność współpracy ochrony zdrowia, edukacji, pomocy społecznej, wymiaru sprawiedliwości, administracji oraz mediów. Do działań profilaktycznych zalicza m.in. wczesne rozpoznawanie osób zagrożonych kryzysem, zapewnienie im opieki i dalszego wsparcia, rozwijanie kompetencji społecznych i emocjonalnych młodzieży oraz odpowiedzialne informowanie o samobójstwach w mediach.
Osoby znajdujące się w kryzysie psychicznym mogą korzystać w Polsce z bezpłatnej pomocy. Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym działa pod numerem 800 70 2222. Dorośli mogą również korzystać z telefonu wsparcia emocjonalnego 116 123, a dzieci i młodzież z telefonu zaufania 116 111. W przypadku bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy skontaktować się z numerem alarmowym 112 lub pogotowiem ratunkowym pod numerem 999.
Światowy Dzień Zapobiegania Samobójstwom przypomina, że kryzys psychiczny może dotknąć osoby w każdym wieku, a jednym z podstawowych elementów profilaktyki pozostaje możliwość rozmowy i uzyskania odpowiedniej pomocy. Przesłaniem obchodów 10 września jest także odejście od traktowania samobójstwa jako tematu, o którym nie należy mówić, i zastąpienie milczenia bezpieczną, odpowiedzialną rozmową.
